"ବନ୍ଦେ ମାତରମ" ର ସ୍ରଷ୍ଟା : ଦେଶ ଭକ୍ତ ବଙ୍କିମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଓଡିଶା ସମ୍ପର୍କ।

ଢେଙ୍କାନାଳ, ତାରିଖ,9/12/25
(ବନ୍ଦେ ମାତରମ ରାଷ୍ଟ୍ର ଗୀତ ର 150 ତମ ବାର୍ଷିକ ଅବସରରେ)

ବଙ୍କିମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଓଡ଼ିଶା-ସମ୍ପର୍କ : ଏକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାଳୋଚନା

ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟ ଐତିହ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୋଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଙ୍କିମଚନ୍ଦ୍ର ଚଟ୍ଟୋପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ନିଃସନ୍ଦେହ ଭାବେ ଶୀର୍ଷସ୍ଥ। ଉପନ୍ୟାସକାର, ଚିନ୍ତକ ଓ ସାମାଜିକ ଦର୍ଶନିକ ଭାବେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ କେବଳ ବଙ୍ଗ ରାଷ୍ଟ୍ରଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ ରେ ସୀମାବଦ୍ଧ ନ ରହି ଭାରତୀୟ ଚେତନାକୁ ମୂଳତଃ ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରିଥିଲା। ଏହି ପ୍ରଭାବର ପରିଧିରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ସାହିତ୍ୟ ଓ ଓଡ଼ିଶାର ସାମାଜିକ-ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି। ବଙ୍କିମଙ୍କ ଓଡ଼ିଶା-ସମ୍ପର୍କକୁ ରାଜନାୟିକ, ଭାଷାବିଜ୍ଞାନମୂଳକ ଓ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟରୁ ଆଲୋଚନା କରିଲେ ଏହାର ଗଭୀର ଅର୍ଥଗତ ଗୁରୁତ୍ୱ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ।

ପ୍ରଶାସନିକ ସମ୍ପର୍କ : ଓଡ଼ିଶା ଭୂଭାଗ ସହ ବ୍ୟବହାରିକ ସ୍ପର୍ଶ :

ବଙ୍କିମଚନ୍ଦ୍ର ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନାଧୀନ ଡେପୁଟି ମ୍ୟାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଓ ଡେପୁଟି କଲେକ୍ଟର ଭାବେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାଜସ୍ୱ ଓ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଶାସନରେ ନିଯୁକ୍ତ ଥିଲେ। ଏହି ପଦବୀର ପରିଘଟନାରେ ସେ ଓଡ଼ିଶାର କିଛି ଅଞ୍ଚଳ, ବିଶେଷତଃ ଅବିଭକ୍ତ ବାଳେଶ୍ୱର ,ଅଭିବକ୍ତ କଟକ ଜିଲ୍ଲା ର ଆଜିର ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାର ସାମାଜିକ ଗଠନ, ଆର୍ଥିକ ପରିସ୍ଥିତି ଓ ଭାଷା-ସଂସ୍କୃତିକ ଆଚରଣକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅବଲୋକନ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବହାରର ସ୍ଥଳୀୟ ଅନୁଭବ ପରବର୍ତ୍ତୀକାଳରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସମ୍ପର୍କରେ ତାଙ୍କ ମତାମତକୁ ବିଶେଷ ଗାମ୍ଭୀର୍ୟ ଓ ଅଧିକାରୀକତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା।

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବଙ୍କିମଙ୍କ ଭାଷାବିଜ୍ଞାନମୂଳକ ମତ:

ଏକାଧିକ ବଙ୍ଗ ଚିନ୍ତକ ଓ ଶିକ୍ଷାଧିକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ 19ମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ବଙ୍ଗଳାର ଉପଭାଷା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କରିବା ଏକ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ଧାରା ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ବଙ୍କିମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ଓ ପ୍ରାଚୀନତା ପକ୍ଷରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଓ ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ ଥିଲା। ସେ ମନେ କରୁଥିଲେ ଯେ—

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ନିଜସ୍ୱ ଧ୍ୱନି-ବ୍ୟବସ୍ଥା, ବ୍ୟାକରଣକ୍ରମ, ଶବ୍ଦସମ୍ଭାର ଓ ସାହିତ୍ୟପାରମ୍ପର୍ୟ ସହ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାଷା, ଯାହାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାଷାର ଉପଭାଷା ଭାବେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବେ ବୁଝିବା ଅସମ୍ଭବ।

ତାଙ୍କ ଏହି ମତ ବସ୍ତୁତଃ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଯାୟଜ୍ୟତାକୁ ସମକାଳୀନ ଭାଷାବିଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲା। ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର “ଲିଙ୍ଗୁଇଷ୍ଟିକ୍ ଇଣ୍ଟେଗ୍ରିଟି”କୁ ସୁଦୃଢ କରିଥିଲା।

ଭାଷାସୁରକ୍ଷା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ବଙ୍କିମଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ଅବଦାନ:

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ଓ ପ୍ରଶାସନରୁ ଦୁରାଇ ଦେଇ ବଙ୍ଗଳାକୁ ଲାଗୁ କରିବା ଉଦ୍ୟମରେ 19ମ ଶତାବ୍ଦୀର ଓଡ଼ିଆ ସମାଜ ଗଭୀର ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ସଂଗ୍ରାମକାଳୀନ ସମୟରେ ବଙ୍କିମଙ୍କ ଭାଷା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଚାର ଓଡ଼ିଆ ଅନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଆଧାର ଓ ନ୍ୟାୟାଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା। ତାଙ୍କର ମତମାନ କେବଳ ସାହିତ୍ୟିକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାଷା-ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ଅସ୍ମିତାର ପରିରକ୍ଷଣକୁ ଭାରତୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରବାଦର ଏକ ଭାଗ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଶ୍ଟ କରିଥିଲା। ଏପରି ଅନ୍ୟ-ଭାଷୀ ବିଦ୍ୱାନଙ୍କର ସମର୍ଥନ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସୁରକ୍ଷା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଭାବନାତ୍ମକ ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବେ ସୁଦୃଢ କରିଦେଇଥିଲା।

ଜାତୀୟତା ଚେତନାର ପ୍ରବାହ ଓ ଓଡ଼ିଶାରେ ବଙ୍କିମଙ୍କ ପ୍ରଭାବ:

ବଙ୍କିମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ଗୀତ ଭାରତୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ନେହର ଏକ ଅଜସ୍ର ଶକ୍ତିସ୍ରୋତ ହିସାବରେ ପରିଚିତ। ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଧୀନଚେତନା ଓ ଜାଗୃତି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୀତ ଶକ୍ତିଦାୟକ ପ୍ରେରଣାର ଭୂମିକା ନିଭାଇଥିଲା। ବଙ୍କିମଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସମାନଙ୍କର ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ ଓଡ଼ିଆ ପାଠକମାନଙ୍କୁ ସମାଜସଂଶୋଧନ, ଧର୍ମନୀତି, ରାଷ୍ଟ୍ରଦର୍ଶନ ଓ ନୈତିକତାର ନୂତନ ମାନଦଣ୍ଡ ର ବିଚାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। ଏହି ପ୍ରଭାବ ଓଡ଼ିଶାର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚିନ୍ତନ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ନୂଆ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଦାନ କରିଥିଲା।

ଉପସଙ୍ଗହାର:

ଯଦିଓ ବଙ୍କିମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଓଡ଼ିଶା ସହ ସଶରୀର ସମ୍ପର୍କ ସୀମିତ ଥିଲା, ତଥାପି ଭାଷାବିଜ୍ଞାନ, ରାଷ୍ଟ୍ରଚେତନା ଓ ସାହିତ୍ୟ-ସଂସ୍କୃତିର ପରିପେକ୍ଷ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଅବଦାନ ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସରେ ଦୀପ୍ତିମନ୍ତ। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପ୍ରାଚୀନତା ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତାଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମତ ଓ ଓଡ଼ିଆ ସମାଜର ସାଂସ୍କୃତିକ ସଂରକ୍ଷଣକୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସମର୍ଥନ ବଙ୍କିମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ସମ୍ମାନିତ ମିତ୍ର ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛି।
ଏପରି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବଙ୍କିମଙ୍କ ଓଡ଼ିଶା-ସମ୍ପର୍କ କେବଳ ଐତିହାସିକ ଗଟଣା ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତୀୟ ସାମୁଦାୟିକ ଅସ୍ମିତାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ।