सत्तेचे 'महानाट्य' की लोकशाहीचा 'महाबाजार'? महाराष्ट्राच्या राजकारणातील तत्वशून्य युती आणि जनतेचा संभ्रम

राजकीय विश्लेषक,महाराष्ट्र . (प्रकाश इंगळे)
आजच्या राजकारणाचे स्वरूप पाहिल्यास एक गोष्ट स्पष्ट होते: राजकारण आता 'तत्त्वांच्या संघर्षा'कडून 'सत्तेच्या समीकरणां'कडे वळले आहे. विशेषतः महाराष्ट्रात गेल्या काही वर्षांत जे घडले, ते पाहता सामान्य मतदाराच्या मनात प्रश्न निर्माण झाला आहे की, त्यांच्या मताला खरोखर काही किंमत आहे का? २०२६ च्या स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका आणि त्यानंतरची राजकीय परिस्थिती हेच दर्शवते की, आता विचारधारा (Ideology) फक्त भाषणापुरती उरली आहे.
राजकारणाचे विदारक सत्य: Power over Principles
आजच्या राजकारणाचे मूळ हे 'कशाही मार्गाने सत्ता' मिळवणे हेच आहे. जेव्हा एखादा पक्ष एका विशिष्ट विचारधारेवर मते मागतो आणि निकालानंतर पूर्णपणे विरुद्ध विचारधारेच्या पक्षाशी हातमिळवणी करतो, तेव्हा त्या मतदानाचा अर्थच संपतो. यालाच Post-poll Coalition (निवडणुकीनंतरची युती) म्हणतात, जी अनेकदा जनतेच्या इच्छेच्या (Will of the people) विरुद्ध असते.
राजकीय विचारवंतांची मते (Thinkers' Perspective):
* मॅकियाव्हेली (Niccolo Machiavelli): मॅकियाव्हेलीने त्याच्या 'The Prince' या पुस्तकात म्हटले होते की, सत्ता मिळवण्यासाठी आणि टिकवण्यासाठी नैतिकता बाजूला ठेवली तरी चालते. आजचे राजकारण हे 'मॅकियाव्हेलियन' पद्धतीचे झाले आहे, जिथे 'The end justifies the means' (साध्य महत्त्वाचे, साधन कोणतेही असो) हे ब्रीदवाक्य बनले आहे.
* महात्मा गांधी: गांधीजींनी 'तत्वाशिवाय राजकारण' (Politics without Principles) हे समाजासाठी एक मोठे पाप मानले होते. आजच्या 'घोडबाजार' (Horse-trading) आणि रिसॉर्ट पॉलिटिक्सच्या काळात गांधीजींचे हे विचार अधिक प्रकर्षाने आठवतात.
महाराष्ट्राचा राजकीय प्रयोग आणि जनतेचा कौल
महाराष्ट्रात २०१९ पासून सुरू झालेले राजकीय प्रयोग आजही थांबलेले नाहीत. २०२६ च्या निवडणुकांच्या निकालांनंतरही पुन्हा एकदा 'फोडाफोडी' आणि 'जुळवाजुळव' पाहायला मिळत आहे.
* Unnatural Alliances: २०१९ ची महाविकास आघाडी असो किंवा त्यानंतरचा सत्तापालट, प्रत्येक वेळी जनतेने दिलेल्या कौलापेक्षा राजकीय नेत्यांच्या महत्त्वाकांक्षा वरचढ ठरल्या.
* Horse Trading (घोडबाजार): निवडणूक निकालानंतर बहुमतासाठी आमदारांची किंवा नगरसेवकांची होणारी खरेदी-विक्री ही लोकशाहीला लागलेली कीड आहे. "जनता देई कौल, सत्ताधारी करी घोळ" अशी अवस्था झाली आहे.
सामान्य जनतेची हतबलता
सामान्य जनता स्वतःच्या रोजच्या संघर्षात अडकलेली असते. जेव्हा ते आपला प्रतिनिधी निवडतात, तेव्हा त्यांना वाटते की तो त्यांच्या समस्या मांडेल. मात्र, निवडून आल्यावर तो प्रतिनिधी स्वतःच्या फायद्यासाठी पक्ष बदलतो किंवा अशा युतीचा भाग बनतो ज्याला मतदाराने विरोध केलेला असतो. यामुळे सर्वसामान्य मतदारांमध्ये Political Cynicism (राजकीय अविश्वास) वाढत आहे.
निष्कर्ष-
सत्तेचे राजकारण जोपर्यंत विचारांशी फारकत घेत राहील, तोपर्यंत लोकशाहीचा आत्मा धोक्यात राहील. महाराष्ट्राला सुसंस्कृत राजकारणाचा वारसा आहे, पण आजचे 'सत्तानाट्य' हा वारसा पुसून टाकताना दिसत आहे. मतदारांनी आता केवळ पक्ष पाहून नाही, तर उमेदवाराचे चारित्र्य आणि निष्ठा पाहून मतदान करणे ही काळाची गरज आहे.