हिंदू धर्म में 18 महापुराण की रचना
हिंदू धर्म में महापुराण 18 माने गए हैं। प्रत्येक पुराण का अपना विशिष्ट विषय, देवता और दर्शन है। नीचे सभी 18 पुराणों की स्पष्ट, क्रमबद्ध और विषय-आधारित सूची दी गई है—
🔱 18 महापुराण और उनके प्रमुख विषय
1. ब्रह्म पुराण
विषय: सृष्टि की उत्पत्ति, ब्रह्मा की महिमा
मुख्य तत्व: तीर्थ, वंशावली, धर्म
2. पद्म पुराण
विषय: विष्णु भक्ति, सृष्टि व प्रलय
मुख्य तत्व: धर्म, व्रत, वैष्णव परंपरा
3. विष्णु पुराण
विषय: भगवान विष्णु की लीलाएँ
मुख्य तत्व: दशावतार, सृष्टि, राजवंश
4. शिव (वायु/लिंग) पुराण
विषय: भगवान शिव की महिमा
मुख्य तत्व: लिंग पूजा, शिव तत्त्व
5. भागवत पुराण
विषय: श्रीकृष्ण भक्ति
मुख्य तत्व: भक्ति योग, कृष्ण लीला
6. नारद पुराण
विषय: भक्ति और संगीत
मुख्य तत्व: भक्ति मार्ग, कथा परंपरा
7. मार्कण्डेय पुराण
विषय: देवी महात्म्य
मुख्य तत्व: दुर्गा सप्तशती, शक्ति उपासना
8. अग्नि पुराण
विषय: ज्ञान और व्यवहार
मुख्य तत्व: आयुर्वेद, धनुर्वेद, राजनीति
9. भविष्य पुराण
विषय: भविष्यवाणियाँ
मुख्य तत्व: राजाओं, युगों का वर्णन
10. ब्रह्मवैवर्त पुराण
विषय: राधा-कृष्ण भक्ति
मुख्य तत्व: प्रेम भक्ति, सृष्टि
11. लिंग पुराण
विषय: शिव लिंग का महत्त्व
मुख्य तत्व: सृष्टि, शिव उपासना
12. वराह पुराण
विषय: वराह अवतार
मुख्य तत्व: पृथ्वी उद्धार, धर्म
13. स्कंद पुराण
विषय: कार्तिकेय और तीर्थ
मुख्य तत्व: शिव परिवार, यात्रा महत्त्व
14. वामन पुराण
विषय: वामन अवतार
मुख्य तत्व: बलि कथा, विष्णु लीला
15. कूर्म पुराण
विषय: कूर्म अवतार
मुख्य तत्व: समुद्र मंथन, धर्म
16. मत्स्य पुराण
विषय: मत्स्य अवतार
मुख्य तत्व: प्रलय कथा, वास्तु ज्ञान
17. गरुड़ पुराण
विषय: मृत्यु और परलोक
मुख्य तत्व: कर्म, श्राद्ध, नरक-स्वर्ग
18. ब्रह्माण्ड पुराण
विषय: ब्रह्माण्ड रचना
मुख्य तत्व: कालचक्र, ज्योतिष